Branimir Karanović – Portreti beogradskih umetnika 1975. i 1985.

26. avgust 2024.

Fotografija, jedan od načina saopštavanja individualne ekspresije, u sebi je sjedinila osobenosti umetničke kreacije ali i kvalitet masmedija. Personalna spoznaja o specifičnosti i autonomiji ovog medija vizuelnih umetnosti, dobro je ukomponovana u stvaralačku bivalentnost Branimira Karanovića; gotovo čitav opus posvetio je kreativnom dijalogu fotografije i grafike a, ta sublimacija događala se već tokom njegovog školovanja. Može se reći, prvu deceniju svog stvaralaštva Karanović posvetio i umetnosti portreta pa se 70-ih i 80-ih godina koncentrisao na fotografisanje umetnika u ambijentu njihovih ateljea ozračenim kreativnom atmosferom. U svojoj foto-arhivi Karanović je sačuvao iz ovih bogatih ciklusa od 74 portreta manji broj radova, ali su danas umetničko-istorijska svedočanstva portreti Radomira Reljića, Matije Vukovića, Stojana Ćelića, Bore Iljovskog, Peđe Milosavljevića, Halila Tikveše, Stevana Kneževića, Marka Krsmanovića, Miodraga Rogića i dr. Izložba Dokumenti vremena predstavlja poetsku liniju tipičnu za Karanovićeve rane radove očitu u kadriranju psihološke osobenosti, spontanosti, prijateljske atmosfere i poverenja portretisanog u oko/ruku kamere dostižući sinergiju fotografskog dokumenta umetničke vrednosti.

Ovaj izbor portreta beogradskih likovnih umetnika promovisanih postavkama 1975 (1) i 1985 (2) godine u Grafičkom kolektivu svakako predstavlja, u recepciji autorske ideje, veoma značajnu Karanovićevu ulogu promotera novog pogleda na fotografsku umetnost i njen umetnički status, a on je to svoje uverenje manifestovao sopstvenom umetničkom praksom ali i istaknutim pedagoškim radom na Akademiji umetnosti u Novom Sadu a, potom i na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu; danas u ulozi profesora emeritusa.

“Inventivan ugao snimanja, psihološka opravdanost odrećenog trenutka, funkcionalno smišljena udaljenost kamere od objekta, čine da je ovo niz fotografija, portreta sa naglašenim ličnim načinom gledanja. Autor ovih fotografija je vođen snažnim i sigurno orijentisanim instiktom.”, pisao je u katalogu 1975. godine Dragoljub Kažić (3), Karanovićev profesor fotografije. O ovim ranim radovima iz 70-ih u inspirativnoj opservaciji Pavla Vasića (4) ističe se značaj o izvanrednom smislu za likovni pristup motivu koji se ogleda u shvatanju modela i ambijenta, u složenoj i bogatoj zamisli varijacija, koje se tako reći ne ponavljaju nego daju uvek, sa iznenađujućom novinom, sliku umetnika. O karakteru umetničkog dela koje pripada istoriji Vasić se setio i Antanasija Jovanovića sa žaljenjem što nam nije ostavio galeriju beogradskih umetnika svog vremena. Kritičar poentira “Koliko bismo time bili bogatiji! U tome pogledu Karanović se odužio svome vremenu.”

Autentičnost ovih portreta iz 70-ih pojačava i njihov kuriozitet, svojevrsni autorski dijalog, sponate za/beleške pored svojih portreta svedoče o ehu trenutka: Radomir Reljić, Ovakvo je bilo moje lice 1973. g; Stojan Ćelić, Trenuci prepoznavanja; Slavoljub Radojčić, Letnja šema avgust 1973; Branislav Makeš i Božidar Džmerković crtežima; Matija Vuković, Ja uvek stojim iza moje skulpture; Marko Krsmanović, Ogledalska slika 1975 i crteži; Milorad Doca Janković, Koliko to vreme koliko traje i mali crtež Doca. Portreti iz 80-ih Bore Iljovskog, Peđe Milosavljevića, Halila Tikveše, Stevana Kneževića, Stojana Ćelića i Miodraga Rogića, nemaju zapise. Sačuvani u Karanovićevoj arhivi tokom decenija, deo su recepcije o značaju karaktera umetničkog portreta za kulturni identitet i kontekst istorije.

Ljiljana Ćinkul

1) Katalog radova 1975. Strojan Ćelić, slikar i grafičar, Vojin Stojić, vajar, Milan Vrgović – Era, vajar, Radivoj Subotički – Lala, vajar, Miloš Bajić, slikar, Danica Antić, slikar, Božidar Džmerković – Džeri, slikar i grafičar, Radenko Mišević, slikar, Miodrag Janković – Doca, grafičar, Dragan Cigarčić – Ciga, slikar, Marko Krsmanović, slikar i grafičar, Nandor Glid, vajar, Zoran Petrović, slikar i vajar, Aleksandar Luković, slikar, Slavoljub Radojčić – Caja, vajar, Živka Pajić, slikar i grafičar, Duško Ristić, slikar Radomir Reljić, slikar, Olivera Kangrga, slikar, Dušan Milovanović, slikar, Halil Tikveša, grafičar, Boško Karanović, grafičar, Jovan Kratohvil – Krata, vajar, Branislav Makeš – Maki, grafičar, Matija Vuković, vajar, Dragoljub Kažić, slikar i Aleksandar Zarin, vajar, Nikola Janković – Koka, vajar, Boško Karanović, grafičar i Boško Petrović, slikar, Atelje Marka Krsmanovića, Detalj iz ateljea R. Subotičkog, Detalj iz ateljea D. Ristića, Detalj iz ateljea S. Ćelića, Detalj iz ateljea Miluna Mitrovića, Atelje M. Bajića.

2) Katalog radova 1985. Ljubica Sokić, Nedeljko Gvozdenović, Pavle Vasić, Stevan Bodnarov, Peđa Milosavljević, Stojan Ćelić, Mihajlo Petrov, Mića Popović, Vera Božičković Popović, Halil Tikveša, Petar Omčikus, Slavoljub Čvorović, Dušan Otašević, Oto Logo, Ljuba Popović, Dragan Lubarda, Stevan Knežević, Bogdan Kršić, Tomislav Kauzlarić, Branko Miljuš, Radovan Kragulj, Miodrag Nagorni, Ilija Kostov, Bora Iljovski, Kolja Milunović, Predrag Nešković, Milan Žunić, Emir Dragulj, Živojin Turinski, Momčilo Antonović, Milan Blanuša, Milja Nešić, Dragan Rogić, Milun VIdić, Živko Đak, Jakov Đuričić, Mile Grozdanić, Božidar Damjanovski.

3) Drag(oljub).Kažić, katalog izložbe, Galerija Grafički kolektiv, Beograd, 1-10. oktobar 1975.

4) P(avle)V(asić), Potreti beogradskih umetnika, Beograd, Politika, 11. oktobar 1975.

Branimir Karanović (1950. Beograd)
Diplomirao na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu 1974, klasa prof. Božidara Džmerkovića. Magistrirao na Fakultetu likovnih umetnosti u Beogradu 1976, klasa prof. Marka Krsmanovića. Od 1974. izlaže samostalno (Beograd, Ljubljana, Venecija, Solun, Pariz…) i na kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu (Beograd, Krakov, Edinburg, Solun, Njujork, Tuzla, Berlin, Ulan Bator, Pariz, Madrid…). Nagrade/izbor: Prva nagrada za grafiku Inter-debi, Krakov, 1976; Nagrada Veliki pečat, Beograd, 1977; Prva nagrada za crtež na izložbi Jugoslovenski portret, Tuzla, 1979; Zlatna igla ULUS-a, 1981; Nagrada za fotografiju na Oktobarskom salonu, 1997; Velika nagrada ULUPUDS-a na Majskoj izložbi, Beograd, 2003; Aprilska nagrada Skupštine grada Beograda za stvaralaštvo u oblasti likovne i primenjene umetnosti, 2005. godine. Bio je profesor na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, a potom na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu; u zvanju je profesor emeritus.

Foto © Rajko R. Karišić i Nenad Nenadović